Thursday, 7 March 2024

 

আন্তৰ্জাতিক নাৰী দিৱসঃ

ৰত্না ভৰালী তালুকদাৰ 



ফটোঃ ঋতুপৰ্ণা

ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ আহ্বানঃ


আজি ৮ মাৰ্চ। আন্তৰ্জাতিক নাৰী দিৱস। ৰাষ্ট্ৰসংঘই  প্ৰতিবছৰে  ৮ মাৰ্চ আন্তৰ্জাতিক নাৰী দিৱস পালনৰ বাবে একোটি বিষয় নিৰ্বাচন কৰে। ৰাষ্ট্ৰসংঘই ২০২৪ চনৰ বাবে এই দিৱস উদযাপনৰ বাবে বাচি লোৱা বিষয়টি হৈছে Invest in women: Accelerate progress. এই বিষয়টিৰ সন্দৰ্ভত ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ আন্তৰ্জাতিক নাৰী দিৱসৰ মূল বাৰ্তাত কোৱা হৈছে যে, সমসাময়িক বিশ্বত  ভূ-ৰাজনৈতিক  সংঘাতৰপৰা আৰম্ভ কৰি  বাঢ়ি অহা দৰিদ্ৰতা আৰু জলবায়ুৰ পৰিবৰ্তনৰ যিবোৰ বিষম পৰিস্থিতিয়ে খলকনি তুলিছে—এই  সকলোবোৰ প্ৰত্যাহ্বান  নাৰীক সবলীকৰণ কৰাৰ  মাজেৰেই সমাধান কৰিব পৰা যাব।   নাৰীৰ ওপৰত বিনিয়োগ কৰাৰ মাজেৰে বিশ্বত স্বাস্থ্যসন্মত, নিৰাপদ, আৰু সকলোৰে বাবে সমানতাৰ সুযোগৰ সৃষ্টি কৰাৰ লগে লগে সমাজ পৰিবৰ্তনৰ ফিৰিঙতিও জলাব পৰা যাব বুলি আন্তৰ্জাতিক নাৰী দিৱস উপলক্ষ্যে ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ মূল বাৰ্তাত কোৱা হৈছে । 

ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ মূল বাৰ্তাত কোৱা হৈছে যে নাৰী আৰু পুৰুষৰ মাজৰ বৰ্তমানৰ এই অসাম্য চলি থাকিলে ২০৩০ চন পৰ্যন্ত ৩৪২ নিযুত নাৰী আৰু কন্যাশিশু অতিশয় দৰিদ্ৰতাৰ কবলত থাকিব লাগিব। নাৰীৰ প্ৰয়োজনীয়তা আৰু অগ্ৰাধিকাৰৰ নিশ্চিত কৰিব লাগিলে চৰকাৰসমূহে লিংগ-সঁহাৰিজনক বিত্তীয় ব্যৱস্থাৰ প্ৰৱৰ্তনৰ লগতে ৰাজহুৱা শিতানত ধন ব্যয় কৰি সামাজিক নিৰাপত্তাৰ দিশে কাম কৰিব লাগিব বুলি ৰাষ্ট্ৰসংঘই সকীয়াই দিছে।লগতে কৈছে যে, নীতি-নিৰ্দ্ধাৰকসকলে বিশ্বজুৰি নাৰীসকলে তেওঁলোকৰ উপাৰ্জনৰ বাবে যি কাম কৰে তাৰ লগে লগে তেওঁলোকৰ উপাৰ্জন নথকা কামৰ যথোচিত  মূল্য আৰু স্বীকৃতি প্ৰদান কৰিব লাগিব। নাৰীসকলে পুৰুষৰ তুলনাত তিনিগুণ বেছি উপাৰ্জন নথকা কাম কৰে বুলি উল্লেখ কৰি ৰাষ্ট্ৰসংঘই কৈছে যে, যদিহে এই পৰিশ্ৰমে অৰ্থ উপাৰ্জনকাৰী কামৰ মৰ্যদা লাভ কৰে, তেনেহ’লে সেই পদক্ষেপে ঘৰুৱা উৎপাদন ৪০ শতাংশলৈকে বৃদ্ধি কৰিব বুলিও ৰাষ্ট্ৰসংঘই ঘোষণা কৰিছে ।

এইখিনিতে উল্লেখ কৰিব পাৰি যে, ভাৰতবৰ্ষত নাৰী সংগঠনবোৰে আৰু নাৰীবাদীসকলে গৃহিণীৰ ঘৰুৱা কাম-কাজৰ অৰ্থকাৰী মূল্য  দেশৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনৰ সতে জড়িত কৰিব উপযুক্ত স্বাকৃতি প্ৰদান কৰিব লাগে বুলি দীৰ্ঘদিনধৰি দাবী উত্থাপন কৰি আহিছে। অৱশ্যে এই কথা কোৱাৰ লগে লগে আন নালাগে স্বয়ং গৃহিণীসকলো( যি অৰ্থ উপাৰ্জন কৰা কামৰ সতে জড়িত হোৱা নাই) উচপ খাই উঠে। তেওঁলোকে সন্তানৰ লালন-পালনৰ বাবে, ৰন্ধা-বঢ়া আৰু সমস্ত ঘৰুৱা কাম-কাজ কৰি যি টকা ৰাহি কৰে, তাৰ হিচাপ তেওঁলোকৰ সন্মুখত দাঙি ধৰিলে বহুতো নাৰীও উচপ খাই উঠে—কিয়নো শতিকাৰ পিছত শতিকা ধৰি তেওঁলোকে এয়া ‘সেৱা’ বুলিয়েই গণ্য কৰি আহিছে। এজন পুৰুষে আড্ডা দিবলৈ যথেষ্ট সময় পায়, কিন্তু নাৰীৰ জীৱনত ‘আড্ডা’ৰ  বাবে খুব কম সময়হে থাকে—কামৰ মাজে মাজে তেওঁলোকৰ কথা পতাৰ সুযোগকো  বহুসময়ত ‘পৰচৰ্চা’ বুলি হেয় প্ৰতিপণ্ণ কৰা হয়। এইবোৰ কথা বহুসময়ত নাৰীসকলে নিজেই উপলব্ধি কৰিব নোৱাৰে।

মহামান্য উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ গুৰু্ত্বপূৰ্ণ ৰায়ঃ

কিন্তু যোৱা ১৬ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে মহামান্য উচ্চতম ন্যায়ালয়ে এক গুৰু্ত্বপূৰ্ণ ৰায় প্ৰদান কৰিছে য’ত কোৱা হৈছে যে—গৃহিণীসকলে ঘৰুৱা কাম-বন কৰি সমাজলৈ যি উৎপাদনমূলক বৰঙণি আগবঢ়ায়, সেয়া অৰ্থ উপাৰ্জন কৰি লাভ কৰা দৰমহাতকৈ কোনো গুণে কম নহয়। তেওঁলোকৰ এই কামক ‘ৰাষ্ট্ৰীয় আয়’  হিচাপে গণ্য কৰিব লাগে বুলিও ৰায়টোত কোৱা হৈছে।  উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ এই ৰায়দান আৰু ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ আন্তৰাষ্ট্ৰীয় নাৰী দিৱসৰ বাৰ্তাই নাৰীৰ সমানাধিকাৰৰ  সংগ্ৰামখনৰ দিশত নাৰীবাদীসকলক এখোজ আগুৱাই নিলে বুলি কব  পাৰি।

শ্ৰমশক্তিত নাৰীঃ

ভাৰত চৰকাৰৰ Periodic Labour Force Survey (PLFS) য়ে প্ৰকাশ কৰা অনুসৰি জানুৱাৰী ২০২৩-ৰপৰা ডিচেম্বৰ ২০২৩ পৰ্যন্ত দেশৰ অৰ্থকাৰী শ্ৰমশক্তিত পুৰুষৰ অংশ ৭৮.৩ শতাংশ, নাৰীৰ বেলিকা ই ৪১.৩ শতাংশ। গ্ৰামাঞ্চলত এই হাৰ পুৰুষৰ ৭৯.৩ আৰু ৪৯.৩। পৰিয়ালৰ কল্যাণৰ বাবে পুৱাৰপৰা ৰাতি দুপৰলৈকে লেখ-জোখ নোহোৱা নাৰীৰ বুজন পৰিমাণৰ কাম-কাজক যে এনে জৰীপে  যথোচিত মৰ্যদা প্ৰদান কৰা নাই, সেয়া এই পৰিসংখ্যাৰ মাজেৰেই প্ৰকাশ হোৱা নাইনে? আশা কৰিব পাৰি যে, ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সকীয়নী আৰু মহামান্য উচ্চতন ন্যায়ালয়ৰ ৰায়দানক পৰৱৰ্তী জৰীপৰ সময়ত মৰ্যদাসহকাৰে গ্ৰহণ কৰি হ’ব।

 আন্তৰ্জাতিক নাৰী দিৱসৰ ঐতিহাসিক পটভূমিঃ

ৰাষ্ট্ৰসংঘই ১৯৭৫ চনটো আন্তৰ্জাতিক নাৰী দিৱস হিচাপে পালন কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয় আৰু সেই বৰ্ষৰপৰাই ৮ মাৰ্চ দিনটোক ৰাষ্ট্ৰসংঘই আন্তৰ্জাতিক নাৰী দিৱৰূপে স্বীকৃতি দিয়ে। তেতিয়াৰেপৰাই নাৰীৰ অধিকাৰ আৰু নাৰী আৰু পুৰুষৰ সমতা প্ৰতিষ্ঠাৰ দিৱস হিচাপে ৮ মাৰ্চ আন্তৰ্জাতিক নাৰী দিৱসৰূপে সমগ্ৰ বিশ্বতেই পালন কৰা হৈ আহিছে।

আন্তৰ্জাতিক নাৰী দিৱস পৃথিৱীৰ দেশে দেশে থকা কৰ্মজীৱি নাৰীসমাজৰ হেঁপাহৰ দিৱস। বিংশ শতিকাৰ উদ্যোগিক বিপ্লৱৰ গৰ্ভত ইয়াৰ অংকুৰণ প্ৰোথিত হোৱাৰ বাবেই এই কথা গভীৰভাৱে উপলব্ধি কৰাৰ প্ৰয়োজন যে, আজিৰ আন্তৰ্জাতিক নাৰী দিৱসৰ ঐতিহাসিক পটভুমিত আছে নাৰীৰ  সমান অধিকাৰ আকাংখ্যা। আজিৰ তাৰিখত বহুতৰ বাবে আন্তৰ্জাতিক নাৰী দিৱস মানেই কাৰোবাৰ বাবে যদি এক উৎসৱমুখৰ পৰিবেশ, আন কাৰোবাৰ আকৌ নাৰীবাদক লৈ কৰা তুচ্ছ-তাচ্ছিল্য।এই কতা মনত ৰখা প্ৰয়োজন যে,  পুৰুষ নাৰীৰ ব্যক্তিগত সম্পৰ্কৰ বাদ-বিবাদ নাৰীবাদ নহয়।  কবলৈ গ’লে অলেখ  পুৰুষে  নাৰী-পুৰুষৰ সমান মৰ্যদাৰ সংগ্ৰামখনৰ বাবে নিজকে উৎসৰ্গা কৰিছে। নাৰী আৰু পুৰুষৰ ‘বাইনেৰী’ পৰিচিতিৰ আওতাৰ বাহিৰত ‘নন-বাইনেৰী’ পৰিচিতিৰ বাবে এটি অংশৰ যি আকুলতা আৰু হেঁপাহ—সেয়াও আজিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰ্চিত বিষয়। আজিৰ নাৰীবাদী সংগ্ৰামে নন-বাইনেৰী পৰিচিতিৰ কঠিন সংগ্ৰামখন আওকাণ কৰিলে নিজেই অপাংক্তেয় হৈ পৰাৰ সম্ভাৱনাই অধিক।

বহুতো নাৰীয়ে এতিয়াও কয়, নাৰীত্বৰ উদযাপনৰ বাবে বেলেগ এটা দিৱস পতাৰ যুক্তিযুক্ততা ক'ত? কব পাৰি যে, সমতাৰ বাবে আৰু সমান অধিকাৰৰ বাবে পুৰুষ, নাৰী আৰু নন-বাইনেৰী সত্তাৰ সংগ্ৰামে আজিও তাৰ ইপ্সিত ফল লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হোৱা নাই, বৰং  সমকালীন সাম্প্ৰদায়িক কাম-কাজৰ মাজেৰে দেশৰ পৰিস্থিতিত সি অতি জটিল পৰিবেশৰ মাজলৈহে গৈছে।

এনে জটিল পৰিবেশতো এই সংগ্ৰাম প্ৰতি সংবেদনাৰ বিপৰীতে অনেকেই কব খোজে, নাৰীৰ বাবে এটি বিশেষ দিবসৰ প্ৰয়োজনীয়তা কিমান? বিধানসভা বা লোকসভাৰ দৰে নিৰ্বাচনত ৩৩ শতাংশ সংৰক্ষণৰ বাবে আমি যি সংগ্ৰাম কৰি আহিছোঁ, তাৰ যুক্তিযুক্ততা ক’ত? পিতৃতান্ত্ৰিক মানসিকতাক বহন কৰা ‘ফিমেল পেট্ৰিয়াৰ্ক’সকলো এনে সংগ্ৰামখন পিচুৱাই নিয়াৰ বেলিকা উদ্যমী হৈ উঠে। কিন্তু এনে প্ৰশ্নবোৰৰ পৰিপ্ৰেক্ষিততেই আন্তৰ্জাতিক নাৰী দিৱসৰ ঐতিহাসিক পটভূমিৰ ওপৰত আলোকপাত কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তা আহি পৰে।আমি মনত ৰখাৰ দৰকাৰ যে, এই দিৱসৰ মূল বাৰ্তাটোৱেই নাৰীৰ অধিকাৰৰ সৈতে জড়িত, এই অধিকাৰ হৈছে ঘৰৰ চাৰিবেৰৰ লগতে কৰ্মক্ষেত্ৰত নাৰীৰ অধিকাৰ আৰু সমমৰ্যদাৰ সংগ্ৰাম, যি আজিও প্ৰাসংগিক।

উনবিংশ শতিকাৰ উদ্যোগিক বিপ্লৱেহে পোনপ্ৰথমবাৰ বাবে প্ৰথম বিশ্বৰ নাৰীক পাকঘৰ আৰু ঘৰৰ চাৰিবেৰৰপৰা সংগঠিত কৰ্মক্ষেত্ৰলৈ উলিয়াই আনে। শিল্পবিপ্লৱত প্ৰয়োজন হোৱা এইসকল কৰ্মজীৱি নাৰীৰ অৰ্থনৈতিক, ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক ক্ষেত্ৰত মৰ্যদাপূৰ্ণ আসন আৰু অধিকাৰ লাভৰ লগতে নিজকে বিকশিত কৰাৰ হেঁপাহেই আজিৰ আন্তৰ্জাতিক নাৰী দিৱসৰ চালিকা শক্তি। কম মজুৰিত নাৰীক শ্ৰমিক হিচাপে খটুওৱাৰ কৌশলেই নাৰীক ঘৰৰ চাৰিবেৰৰপৰা কৰ্মক্ষেত্ৰলৈ লৈ আনিছিল। আমি মনত ৰাখিব লাগিব যে, সেই শিল্পবিপ্লৱৰ সময়ৰেপৰাই শ্ৰমজীৱি নাৰীয়ে দাবী কৰি অহা আমাৰ বহু প্ৰত্যাশিত এই অধিকাৰ আমি আজিও অৰ্জন কৰিবলৈ সক্ষম হোৱা নাই। বিশেষকৈ আৰ্থ-সামাজিকভাৱে পিচপৰা নাৰীসকলে। আজি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নাৰী দিৱস উলহ-মালহেৰে পালন কৰাৰ সময়ত এই কথা আমি মনত ৰাখিব লাগিব যে, যিসকল নাৰীয়ে উনবিংশ অথবা বিংশ শতিকাতেই সমগ্ৰ বিশ্বৰ শ্ৰমজীৱি নাৰীক একত্ৰিত কৰাৰ বাবে বিশ্বৰ সমাজবাদী শিৱিৰৰ তৎপৰতাত এই দিৱসৰ বীজ ৰোপণ কৰিলে সেইসকল নাৰীৰ আনকি ভোট দানৰ অধিকাৰো নাছিল। ঘৰুৱা কাম-বন কৰি উদ্যোগিক খণ্ডলৈ গৈ ষোল্ল ঘণ্টা পৰ্যন্ত কম মজুৰিত নিৰৱচ্ছিন্নভাৱে কাম কৰিব লাগিছিল, তেওঁলোকৰ অধিকাংশই আছিল প্ৰব্ৰজিত শ্ৰমিক। তেওঁলোকৰ বাবে কৰ্মক্ষেত্ৰত নাছিল কোনো টয়লেটৰ ব্যৱস্থা।

১৮৫৭ চনৰ ৮ মাৰ্চত আমেৰিকাৰ নিউয়ৰ্কৰ বস্ত্ৰউদ্যোগত কাম কৰা নাৰী শ্ৰমিকসকলে তেওঁলোকৰ কামৰ সময় ১০ ঘণ্টালৈ হ্ৰাস কৰাৰ লগতে নিম্ন মজুৰিৰ প্ৰতিবাদ কৰি ৰাজপথত এটা ডাঙৰ সমদল উলিয়ায়। ইতিহাসৰ বুকুত ৰাজপথত সংগঠিত নাৰীৰ এয়াই প্ৰথম প্ৰতিবাদী কাৰ্যসূচী। নকলেও হ'ব যে এই শান্তিকামী নাৰীসমাজৰ ওপৰত আৰক্ষী বৰ্বৰভাৱে জঁপিয়াই পৰিছিল। কিন্তু আৰক্ষীৰ বৰ্বৰ আক্ৰমণক নেওচি এই প্ৰতিবাদৰ পিছতে নাৰীসকলে প্ৰথমটো নাৰী শ্ৰমিক সংস্থা গঢ়ি তুলিবলৈ সক্ষম হয়। এই ঘটনাই শ্ৰমজীৱি নাৰীৰ অধিকাৰৰ বিষয়টোক লৈ এক আলোড়ণৰ সৃষ্টি কৰে।

ইয়াৰ পৰৱৰ্তী সময়ৰ সুদীৰ্ঘ কালৰ নাৰী আন্দোলনৰ আন এক উল্লেখনীয় ঘটনা হৈছে ১৯০৭ চনত ষ্টুটগাৰ্টৰ প্ৰথমখন বিশ্ব নাৰী সন্মিলন, য'ত ৫২ গৰাকী নাৰী প্ৰতিনিধিয়ে অংশ গ্ৰহণ কৰে। ১৯০৮ চনৰ মাৰ্চ মাহত আমেৰিকাৰ বস্ত্ৰ উদ্যোগত কাম কৰা ১৫,০০০ নাৰী শ্ৰমিকে কামৰ সময় হ্ৰাস কৰা, মজুৰি বৃদ্ধি, শিশু শ্ৰমিকৰ নিয়োগ বন্ধ কৰা আৰু ভোটৰ অধিকাৰ বিচাৰি আন এক প্ৰতিবাদী সমদল উলিয়ায়, সমাজবাদী দলে নাীৰসকলক সংগঠিত কৰাত আগ-ভাগ লয়। ১৯০৯ চনৰ ২৮ ফেব্ৰুৱাৰীত আমেৰিকাৰ নাৰী সমাজবাদীসক লে নাৰীৰ ৰাজনৈতিক অধিকাৰ দাবী কৰি সমগ্ৰ দেশ জুৰি প্ৰতিবাদী কাৰ্যসুচী আৰু সভা অনুষ্ঠিত কৰে গ্ৰহণ কৰে । এয়াই প্ৰথম ‘ৰাষ্ট্ৰীয় নাৰী দিৱস।' ১৯১০ চনত কোপেনহেগেনত হোৱা দ্বিতীয় বিশ্ব নাৰী সন্মিলনত বিভিন্ন দেশৰ সমাজবাদী দল, ট্ৰেড ইউনিয়ন, কৰ্মজীৱি নাৰীৰ ইউনিয়ন আদিক প্ৰতিনিধিত্ব কৰি ১৭ খন দেশৰ ১০০ প্ৰতিনিধিয়ে অংশ গ্ৰহণ কৰে। এই সন্মিলনতে জাৰ্মানীৰ অগ্ৰণী সমাজবাদী নেত্ৰী ক্লাৰা জেটকিনে সমগ্ৰ বিশ্বৰ কৰ্মজীৱি নাৰীৰ বাবে এক ‘আন্তৰ্জাতিক কৰ্মজীৱি নাৰী দিৱস' এটা পালন কৰাৰ বাবে মত দাঙি ধৰে। সন্মিলনে সিদ্ধান্ত লয় যে, প্ৰতি বছৰে প্ৰতিখন দেশত একেটা নিৰ্দিষ্ট দিনতে ‘নাৰী দিৱস' পালন কৰিব। কোপেনহেগেন সন্মিলনত নাীৰ প্ৰতিনিধিসকলে আলোচনা কৰা কেতবোৰ বিষয় আছিল যুদ্ধ আৰু শান্তি, ফেচীবাদ বিৰোধৰ বাবে নাৰীৰ দায়িত্ব, ৮ ঘণ্টাৰ কামৰ দাবী, আৰু নাৰীৰ নিশাৰ সময়ৰ শ্ৰমৰ ওপৰত বিতৰ্ক।

কোপেনহেগেনৰ সন্মিলনৰ পিছত ১৯১০ চনত অষ্ট্ৰিয়া, ডেনমাৰ্ক, জাৰ্মানী আৰু চুইজাৰলেণ্ডত এক নিযুত নাৰী-পুৰুষ সমবেত হৈ ১৯ মাৰ্চৰ তাৰিখটো আন্তৰ্জাতিক নাৰী দিৱস হিচাপে পালন কৰে । ১৯১৩-১৪ চনত বিশ্বযুদ্ধৰ প্ৰতিবাদ হিচাপে আন্তৰ্জাতিক নাৰী দিৱস পালন কৰা হয়। ৰাছিয়াত ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰটো দেওবাৰে আৰু ইউৰোপৰ সকলোবোৰ ঠাইত ৮ মাৰ্চত এই দিৱস পালন কৰা হয়। ১৯১৭ চনচ যুদ্ধৰ প্ৰেক্ষাপটতেই ৰাছিয়াৰ নাৰীসকলে ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰটো দেওবাৰে (যিটো জৰ্জিয়ান কেলেণ্ডাৰ মতে ৮ মাৰ্চ)‘ব্ৰেড এণ্ড পিচ' (ৰুটি আৰু শান্তি) শীৰ্ষক প্ৰতিবাদী কাৰ্যসুচী কৰে আৰু ৰাছিয়াৰ ভাৰপ্ৰাপ্ত চৰকাৰে নাৰীক ভোটাধিকাৰৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰে।

এয়াই হৈছে আজিৰ আন্তৰ্জাতিক নাৰী দিৱসৰ ঐতিহাসিক পটভূমি।

ৰূঢ় বাস্তৱতাঃ

এই পটভূমিৰ পৰিধি ভাঙি আজি আমি বহুদূৰ আগুৱাই আহিলোঁ, কিন্তু এই সুদীৰ্ঘ যাত্ৰাটিত দেখা পালোঁ যে, আন্তৰ্জাতিক নাৰী দিৱসৰ মূল যি ‘স্পিৰিট' বা দৰ্শন, তাৰ মূলগত দিশবোৰৰ সৈতে আজিও নাৰীয়ে যুদ্ধ কৰিবলগীয়া হৈছে। উনবিংশ শতিকাৰ নাৰী শ্ৰমিকৰ কঠিন সংগ্ৰামৰ ফলত আজি নাৰীয়ে ভোটাধিকাৰ লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে ঠিকেই। কিন্তু ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰত নাৰীৰ স্থান ক'ত? নাৰী এতিয়া মূলত ৰাজনৈতিক দলৰ ভোটবেংক। নাৰীয়ে এতিয়াও কেৱল প্ৰতিনিধি নিৰ্বাচন কৰি পঠিওৱাৰ অধিকাৰহে লাভ কৰিছে।

ইয়াৰ শেহতীয়া স্পষ্ট উদাহৰণ আহিবলগীয়া লোকসভাৰ নিৰ্বাচনত অৱতীৰ্ণ হবলৈ শাসকীয় দলে যি প্ৰাৰ্থীতালিকা ঘোষণা কৰিলে তাতেই স্পষ্টকৈ দেখা পোৱা নাইনে? ১৪ টা লোকসভাৰ সমষ্টিৰ বাবে মাত্ৰ এগৰাকী  নাৰীক প্ৰাৰ্থীত্ব প্ৰদান কৰা হৈছে।অথচ হিতাধিকাৰী সৃষ্টি কৰিবৰ বেলিকা নাৰীকেই তেওঁলোকে প্ৰথন পছন্দ হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰিছে।অৰ্থাৎ বেছিভাগ ৰাজডনৈতিকদলৰ বাবেই এতিয়া নাৰী হৈছে ‘ভোটবেংক’ মাত্ৰ।  

এই পুতৌজনক  ছবিখনৰ আঁৰত আছে আমাৰ সমাজৰ আৰ্থ-সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থা যি নাৰীসমাজক এতিয়াও সুৰক্ষা দিব পৰা নাই।অসমৰ চাহ উদ্যোগৰ দৰে অতিকৈ সংগঠিত উদ্যোগক্ষেত্ৰত নাৰীক অতি স্পৰ্শকাতৰ সময়তো উপযুক্ত মৰ্যদা প্ৰদান কৰা হোৱা নাই। অসমৰ চাহ উদ্যোগত প্ৰায় ১০ লক্ষ নাৰী শ্ৰমিকে কাম কৰে। মুকলি আকাশৰ তলত ৰ'দে-ব'ৰষুণে তেওঁলোতে দিনৰ ৮ ঘণ্টাকৈ কাম কৰে। কিন্তু আশ্বৰ্যৰ কথা এয়ে যে, এই ৮ ঘণ্টাৰ কামৰ সময়ত তেওঁলোকৰ বাবে বাগিচাৰ কতৃপক্ষই কোনোধৰণৰ টয়লেট বা খোৱাপানীৰ ব্যৱস্থা কৰা নাই। সংগঠিত চাহ উদ্যোগত যেতিয়া নাৰী শ্ৰমিকে এনে বৰ্বৰ অৱস্থাত শতিকাৰ পিছত শতিকা জুৰি কাম কৰি আহিছে, তেতিয়া অসংগঠিত নিৰ্মাণ খণ্ডত কাম কৰা নাৰী শ্ৰমিকৰ অৱস্থা কেনে হ'ব সেয়া সহজেই বুজিব পাৰি। ঘৰ চাদ ধালাই, ইটাৰ ভাটা আদিত কাম কৰা এই মহিলা শ্ৰমিকসকলৰ বাবে কামৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট সময় নাই । অসমৰ চহৰে- নগৰে স্থাপিত হোৱা শ্বপিং মলসমূহত এতিয়া বহুতো ছোৱালীয়ে কাম কৰে। তেওঁলোকৰ দৰমহা, যৌন বিষয়ক নিৰাপত্তা আদি দিশবোৰক সামৰি লৈ নিৰ্দিষ্ট গৱেষণা বা তথ্য এতিয়াও পোহৰলৈ অহা নাই।

উচ্চশিক্ষা আৰু নাৰীঃ

নাৰীবাদী সংগ্ৰামৰ এনে বহুতো প্ৰশ্নৰ প্ৰাসংগিক হৈ থকাৰ সময়ত ৰাষ্ট্ৰসংঘই Invest in women: Accelerate progress’ শীৰ্ষক বাৰ্তাৰ মাজেৰে নাৰীৰ ঘৰুৱা কাম-কাজক স্বাকৃতি প্ৰদান কৰিবলৈ নীতি-নিৰ্দ্ধাৰকসকলক দিয়া সকীয়নীয়ে বিশেষ তাৎপৰ্য বহন কৰিছে। কব পাৰি যে, নাৰীৰ শিক্ষাই নাৰীবাদী সংগ্ৰামখন এখোজ আগুৱাই নিয়াৰ বেলিকা দুৰুত্বপূৰ্ণ ভুমিকা পালন কৰিব পাৰে। আমাৰ দেশত ২৭.১ শতাংশ শিক্ষাৰ্থীয়েহে  উচ্চশিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰৱেশ লাভ কৰিবলৈ সুযোগ পায়। ২০২১-২২ বৰ্ষৰ সৰ্বভাৰতীা উচ্চশিক্ষাৰ জৰীপে দেখুৱাইছে যে, ২৯.৩ পুৰুষৰ বিপৰীতে ২৪.৯ শতাংশ নাৰীয়েহে উ্চ্চশিক্ষা লাভ কৰাৰ সুযোগ পাইছে। গ্ৰামাঞ্চলত ২৫.৮ শতাংশ পুৰুষৰ বিপৰীতে মাত্ৰ ২০.৭ গৰাকী নাৰীয়ে উচ্চশিক্ষা লাভ কৰাৰ সুযোগ পায়।

শিক্ষকৰ বেলিকাও নিম্ন আৰু মাধ্যমিক পৰ্যায়ত নাৰী শিক্ষকৰ পয়োভৰ দেখা পালেও উচ্চশিক্ষাৰ বেলিকা ৬৮.৮ পুৰুষ শিক্ষকৰ  বিপৰীতে নাৰী শিক্ষকৰ শতকৰা হাৰ মাত্ৰ ৩১.২। অলেখ আৰ্থ-সামাজিক, ঐতিহাসিক প্ৰত্যাহ্বান পাৰ হৈ হৈ নাৰীয়ে এই পৰ্যায় পাইছেহি। নতুন শিক্ষানীতিৰ আধাৰত চৰকাৰে এতিয়া পদূলিয়ে পদূলিয়ে বিশ্বিবদ্যালয় খুলিবলৈ উদ্যোগ লৈছে বুলি ক’লেও ভুল কোৱা নহ’ব।দক্ষতা আৰু যোগ্যতা থকা স্বত্বেও কিন্তু এই বিশ্ববিদ্যালয়সমূহত উপাচাৰ্য পদত নাৰীক কেতিয়াও নিযুক্তি দিয়া নহয়।

বুনিয়াদী শিক্ষাঃ

কিন্তু একেই সময়তে সময়ত আমাৰ বুনিয়াদী শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰখনত কি ঘটিছে সেই কথা চোৱাও প্ৰয়োজনীয় হৈ পৰে। United District Information System for Education Plus-ৰ তথ্যত প্ৰকাশ পোৱা অনুসৰি প্ৰাথমিক পৰ্যায়ত ছোৱালীৰ ড্ৰপআউট লৰাতকৈ কম( ছোৱালাৰী ২.৩ শতাংশ আৰু ল’ৰাৰ ৪.২)। মাধ্যমিক পৰ্যায়তো ছোৱালীৰ ড্ৰপ আউট ৩.২শতাংশ আৰু ল’ৰাৰ ৬ । কিন্তু উচ্চপৰ্যায় পোৱাৰ লগে লগে নৱম-দশম শ্ৰেণীত আমাৰ ৰাজ্যত ২৯.৭ শতাংশ ল’ৰা আৰু ৩২.১ শতাংশ ছোৱালীয়ে বিদ্যালয় এৰি য়ায়। এই পৰিমাণ যি সমগ্ৰ ভাৰতৰ ৰাজ্যসমূহৰ ভিতৰতে সৰ্বাধিক। হয়তো সেইবাবেই আমাৰ ৰাজ্যত বাল্যবিবাহ (২০-2৪ বয়সমীমাৰ, যিসকলৰ ওঠৰ বছৰ বয়সৰ আগতেই বিয়া হৈছে) ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিয়াল স্বাস্থ্য জৰীপ ২০১৫-ৰ ৩০.৮ শতাংশৰ পৰা ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিয়াল স্বাস্থ্য জৰীপ ২০২০-ত বৃদ্ধি পাই ৩১.৮ শতাংশ হ’লগৈ। ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত কিন্তু এইখিনি সময়ত বাল্যবিবাহৰ হাৰ শতকৰা ২৬.৮-ৰপৰা ২৩.৩লৈ কমি আহিল। চৰকাৰে কিশোৰীসকলে বয়ঃসন্ধি হোৱাৰ সময়ৰপৰাই ড্ৰপআউটৰ হাৰ বাঢ়ি অহাৰ ছবিখন নোহোৱা কৰিবলৈ উপযুক্ত পৰিকাঠামো গঢ় দিয়াৰ বিপৰীতে বাল্যবিবাহক আইন-শৃংখলাৰ দিশেৰে চাই নিজেই হাঁহিয়াতৰ পাত্ৰ হৈ পৰিছে। , অসমৰ ছাত্ৰীয়ে বিজ্ঞান আৰু গণিতৰ দৰে বিষয়ত এতিয়াও বহু পিচ পৰি আছে। অসমত পঞ্চমমানৰ ১৪.১৩ শতাংশ ছাত্ৰীয়েহে সৰল হৰণ অংক কৰিব পাৰে। আকৌ অষ্টমমানৰ ২৬.২ শতাংশ ছাত্ৰীয়েহে হৰণ অংক কৰিব পাৰে। (এনুৱেল ষ্টেটাচ অৱ এডুকেচন ৰিপ’ৰ্ট,২০২২)। তেনেক্ষেত্ৰত ‘ষ্টেম’ অৰ্থাৎ বিজ্ঞান, প্ৰযুক্তি, ইঞ্জিনিয়াৰিং আৰু মেডিকেলত ছাত্ৰীৰ সংখ্যা বঢ়াবলৈ নতুন শিক্ষানীতিয়ে যিবোৰ পদক্ষেপ লৈছে, সেয়া অসাৰ হৈ নপৰিবনে? এনে সময়তে ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ মূল বিষয়ৰ আঁৰত থকা মূল প্ৰশ্নবোৰ গভীৰভাৱে চোৱাৰ প্ৰয়োজনীয়তা আহি পৰে।

যিক্ষেত্ৰত একেবাৰে বুনিয়াদী পৰ্যায়ত অংগনবাড়ী কৰ্মীসকলে দিনৰ পিছত দিন ধৰি আন্দোলন কৰিও চৰকাৰৰ সঁহাৰি লাভ কৰা নাই, তেনে অৱস্থাত নাৰীৰ উ্চ্চশিক্ষাৰ বেলিকা চৰকাৰৰ পদক্ষেপ কি হ’ব সেয়া সহজেই অনুমেয়।

কোনো সন্দেহ নাই যে, ৮ মাৰ্চ আন্তৰ্জাতিক নাৰী দিৱসৰ পটভূমিত এই সমাজ ৰূপান্তৰৰ  দ্বান্দ্বিক বিশ্লেষণৰ মাজেৰ ওলাই অহা এনে জটিল ছবিবোৰ পৰিহাৰ কৰি কেৱল নাৰী হোৱাৰ আনন্দত মতলীয়া হোৱাৰ প্ৰয়োজনীয়তা নাই।কূ পাৰি যে, সাম্প্ৰদায়িক চৰকাৰৰ পদক্ষেপে নাৰীক আগুৱাই অহাৰ সুযোগ  দিয়া নাই, বৰঞ্চ  থকাখিনিও কৰ্তন কৰি পিতৃতান্ত্ৰিক কাঠামোক শক্তিশালী কৰাৰ মাজেৰে নাৰীক ‘ভোট বেংক’ নামৰ এবিধ বিশেষ প্ৰজাতিলৈহে পৰিণত কৰিছে।

 

৮ মাৰ্চ, ২০২৪

Tuesday, 16 January 2024

 

‘ৰূপান্তৰৰ শিল্পী'ৰ শিল্পদৰ্শন সাম্প্ৰদায়িকতাবাদ প্ৰতিহত  কৰাৰ অন্যতম পোহৰ

  

ৰূপকোঁৱৰ  জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা এগৰাকী স্বাভিমানী অসমীয়া, গৌৰৱী ভাৰতীয় আৰু  একেটি সময়তে বিশ্ব নাগৰিক। তেখেত ৰূপান্তৰৰ  শিল্পী। কবলৈ গ'লে এই ‘ৰূপান্তৰৰ শিল্পী'-- অভিধাটিতে  লুকাই আছে শিল্পীগৰাকীৰ  শিল্পদৰ্শন। শিল্পীৰ  শিল্পদৰ্শনৰ আটাইতকৈ প্ৰস্ফুটিত ৰূপ বোধহয়  এইষাৰি কবিতাতেই পৰিস্ফুট  হৈছে -“জনতা, তোৰ প্ৰাণৰো  প্ৰাণত,  মনৰো  মনত শিল্পী যে মই  লুকাই  লুকাই আছোঁ, তোৰ সপোনৰ কত ছবিত  কত যে ফুল বাছোঁ, লুকাই লুকাই আছোঁ।”  নাতিদীৰ্ঘ  জীৱনত এক বিশাল কৰ্মযজ্ঞৰ পাতনি মেলা  শিল্পীয়ে  এই  কথা  কৈছিল ১৯৪৮ চনত শিৱসাগৰত অনুষ্ঠিত  হোৱা সদৌ  অসম শিল্পী সংঘৰ প্ৰথম অধিবেশনত  প্ৰদান কৰা এক দীঘলীয়া ভাষণ  ‘শিল্পীৰ পৃথিৱী'ত, য'ত জ্যোতিপ্ৰসাদৰ শিল্পদৰ্শন  আৰু ৰূপান্তৰৰ  ধাৰণা  অতি  শক্তিশালী ৰূপত  প্ৰতিষ্ঠা  কৰা  হৈছে। 

এই ভাষণটিত জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাই ভাৰতীয় আৰু অসমীয়া সংস্কৃতিত  কৃষ্ণ সংস্কৃতিৰ  প্ৰভাৱ আৰু  কালিকা,  আৰু  ইয়াৰ লগতে  অসমীয়া ভাষা  আৰু সংস্কৃতিৰ প্ৰাণ প্ৰতিষ্ঠাতা  শংকৰদেৱে এই কৃষ্ণ সংস্কৃতিক চিত্ৰিত কৰি সাহিত্যৰ  মেটভৰা সম্ভাৰেৰে ভাষা-সংস্কৃতিৰ  যি ভেটি বান্ধি  থৈ  গৈছে-এই সকলো দিশ সামৰি  কৃষ্ণ সংস্কৃতিৰ যি বিজ্ঞানসন্মত ব্যাখ্যা জ্যোতিপ্ৰসাদে আগবঢ়াইছে-সেই ব্যাখ্যাৰ মাজেৰেই  আজি ৰজাঘৰীয়া  পৃষ্ঠপোষকতাত  ধৰ্ম-ভাষা-সংস্কৃতি- জাতি-জনগোষ্ঠীৰ  পৰিচিতি আৰু বিকাশৰ নামত  ভেদ ভেদ  কৰি পোলোৱাৰ  জঘন্য  ৰাজনীতিক ভালদৰে উপলব্ধি কৰিব পাৰি।সেইবাবেই  ৰূপান্তৰৰ  শিল্পীগৰাকীৰ বাবে ‘সংস্কৃতি' দৰাচলতে কি আছিল, আৰু তেখেতৰ শিল্পদৰ্শন কি আছিল তাক উপলব্ধি কৰাৰ  সময়  আহি পৰিছে। কি এই জ্যোতিপ্ৰসাদৰ  শিল্পদৰ্শন,  যাক  আমি ‘জ্যোতিদৰ্শন'  বুলিও কব পাৰোঁ-যি  দৰ্শনে আজিৰ এই  ধৰ্মান্ধতা  আৰু  সাম্প্ৰদায়িকতাবাদত  অতীষ্ঠ  হৈ  উঠা সমাজক  এক সুস্থিৰ দিশৰ সন্ধান দিব পাৰে!যি দৰ্শনৰ সময়োপযোগী ব্যাখ্যা  আজি অতিকৈ প্ৰাসংগিক।

 

তেখেতে  কৈছে, ‘মানুহ  হৈছে  সপোন  দিঠকলৈ পৰিণত কৰাৰ শিল্পী। সেইহে  মই  মানুহ- শিল্পী।  আপোনালোক মানুহ-মানুহ আপোনালোকো প্ৰত্যেকজনেই শিল্পী, পৃথিৱীখন শিল্পীৰ ঘৰ,  শিল্পীৰ কাৰখানা-আৰু  শিল্পী সাংস্কৃতিক সম্পদৰ প্ৰদৰ্শক।” এই ব্যাখ্যাৰ মাজেৰে প্ৰতিজন মানুহৰ বুকুতেই শিল্পৰূপ আছে বুলি তেওঁ দোহাৰি  গৈছে।  ভাবিলে আচৰিত লাগে, অসমৰ সমাজ ব্যৱস্থাৰ ভাঙোণ আনিবলৈ  বৰ্তমানৰ হিন্দুত্ববাদী  সাম্প্ৰদায়িক শক্তিয়ে অসমৰ সংস্কৃতিৰ যি দুটি  মূল আধাৰ--কৃষ্ণ  সংস্কৃতি  আৰু   মহাপুৰুষ  শ্ৰীমন্ত  শংকৰদেৱৰ  দৰ্শনকেই   বিকৃত  কৰি পেলাইছে-এই দুয়োটি বাগধাৰাৰ, অৰ্থাৎ কৃষ্ণসংস্কৃতি  আৰু শংকৰদেৱৰ দৰ্শনৰ বিষয়ে  জ্যোতিপ্ৰসাদ  আগৰৱালাই ‘শিল্পীৰ পৃথিৱী'ত  ৰূপান্তৰৰ তত্বৰে  ইমান  সুন্দৰ ব্যাখ্যা  দি থৈ  গৈছে যে,  সেই পোহৰে হতাশাৰ সূচীভেদ্য অন্ধকাৰৰ মাজত আমাৰ মন একুৰা জোৰৰ দৰেই আলোকিত কৰি তোলে।

জ্যোতিপ্ৰসাদ  আগৰৱালাই  কৃষ্ণসংস্কৃতিৰ বিষয়ে কবলৈ গৈ এনেদৰে ৰূপকীয়  ব্যাখ্যা কৰিছে--“এতিয়ালৈকে কৃষ্ণৰ জীৱনেই এই পৃথিৱীৰ মানৱ জীৱনৰ সনাতন সত্য হৈ আছে। এই সংস্কৃতিৰ প্ৰতীকৰ  জন্ম  হয় দুস্কৃতিৰ মাজতেই। একে মঙ্গহতেই, একে বঙ্গহতেই , দুস্কৃতিৰ মাজেদিয়ে সংস্কৃতিয়ে জন্ম লয়। দুস্কৃতিৰ তালৈ ভয়, তাক বধিবলৈ বিচাৰি ফুৰে।সি  আহিব  বুলি ভয়ত  আগৰপৰাই  সন্ত্ৰস্ত। তাক জন্ম দিয়া মাকক সাৱধানেৰে থয় বন্দীশালত। সংস্কৃতি বন্দীশাল পোহৰ কৰি জন্মগ্ৰহণ কৰে, কিন্তু চালুকীয়া অৱস্থাত সি অজ্ঞাতবাস  কৰিবলৈ লাগে গোৱালৰ ঘৰতহে-- তাক  এই  গোৱাল জনতাইহে  আতৌ-পুতৌকৈ তুলি তালি ডাঙ্গৰ-দীঘল কৰে। দুস্কৃতিয়ে  তাক মাৰিবলৈ সকলো  ষড়য়ন্ত্ৰ কৰি থাকে, পুতনাক  পঠিয়ায়। কিন্তু সকলো দুস্কৃতিৰ ষড়যন্ত্ৰ  ব্যৰ্থ কৰি সংস্কৃতি ৰূপী  কৃষ্ণই  নিজৰ শক্তিৰ শিশুকালতেই পৰিচয় দিয়ে-গাৱঁৰ ল'ৰাৰ লগত গৰু চৰায়, আৰু বজায় সুকুমাৰ কলাৰ বাঁহী। যি  বাঁহীয়ে মানুহক মুগ্ধ কৰে।” জ্যোতিপ্ৰসাদৰ মতে,  কৃষ্ণ এক সাধাৰণ  মানুহ  নহয়,  মানৱ সত্তা  নহয় । কৃষ্ণ   হৈছে সাধাৰণ  মানুহৰ বুকুত থকা  শিল্পৰূপী সংস্কৃতি, যাক  সকলো  বিপদৰপৰা আঁৰ  কৰি জনতাই  নিজৰ বুকুৰ আৱৰি-সামৰি ৰাখে।  সেই জনতাৰ বুকুৰ মাজতহে কৃষ্ণসংস্কৃতিৰ বাঁহী  বাজি উঠে,  অৰ্থাৎ  জীৱনৰ সুকুমাৰ কলাৰ  উৎকৰ্ষ সাধন হয়-কংসৰ  ৰাজপ্ৰসাদত  নহয়।   এই  ৰূপকীয় ব্যাখ্যাৰ মাজেৰে জ্যোতিপ্ৰসাদে আমাক অতিকৈ  সাধাৰণ ভাষাত বুজাই  থৈ  গৈছে  যে,  মানুহক ধৰ্ম  অথবা  জাতিৰ নামত ভাগ ভাগ  কৰিব বিচৰা ৰাষ্ট্ৰৰূপী  কংস নহয়, বৰঞ্চ গকুলৰ  গোৱালৰূপী  সাধাৰণ  মানুহেহে  সংস্কৃতিক লালন কৰে। ইয়াত কংসৰ ৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰতীক বুলি ধৰিলে দেখিবলৈ পাওঁ যে,  আজিৰ পৰিবেশতো ৰাষ্ট্ৰৰূপী কংসই সাম্প্ৰদায়িকতাবাদ আৰু ধৰ্মীয়  উন্মাদনাৰূপী দুস্কৃতিৰ  দানৱেৰে জ্যোতিপ্ৰসাদৰ হিয়াৰ আমঠুস্বৰূপ জনতাৰ মাজৰপৰা ঐক্যৰূপী সনাতনী  সংস্কৃতিক নিধন কৰিবলৈ উঠি পৰি লাগিছে।  কৃষ্ণক মাৰিবলৈ  তাহানি কংসই   পুতনা  ৰাক্ষসী মেলি দিয়াৰ দৰেই  আধুনিককালত হাতৰ মুঠিত ৰখা অধিকাংশ  সংবাদমাধ্যম  আৰু   আন  অনুচৰবোৰ মেলি  দি  জনসাধাৰণৰ কল্যাণকামী কণ্ঠ ৰুদ্ধ কৰি নানা তৰহৰ উপৰুৱা আৰু বজৰুৱা  কথাৰে জনসাধাৰণক প্ৰলোভিত কৰি ৰাখিবলৈ নিৰন্তৰে চেষ্টা চলাইছে।   আৰু সেইবাবেই জ্যোতিপ্ৰসাদৰ শিল্পদৰ্শন চৰ্চা কৰাটো আমাৰ বাবে হৈ উঠিছে এক সময়োপযোগী কাম। 

‘শিল্পীৰ পৃথিৱী'ত জ্যোতিপ্ৰসাদে  কৈছে--“শ্ৰীমন্ত শংকৰেও এই ‘কৃষ্ণ'কেই আমাক সংস্কৃতিৰ প্ৰতীক কৈ দি গৈছে আৰু  তেওঁ নিজৰ জীৱনতো কৃষ্ণৰ শিল্পীৰূপ মানৱ জীৱনক প্ৰকাশ কৰিবলৈ তেওঁ প্ৰতিবাৰে মনীষাৰে চেষ্টা কৰি গ'ল। প্ৰায়বোৰ ধৰ্মপ্ৰচাৰকেই সন্যাসীৰ দৰে ধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰি ফুৰে।  কিন্তু শ্ৰীমন্ত শংকৰে কৃষ্ণৰ অৰ্থটো ভালকৈ বুজিছিল-সেইহে কৃষ্ণৰ আদৰ্শত সেই যুগৰ উপযোগী জীৱন গঢ়িছিল।”এই কৃষ্ণৰ আদৰেৰে অনুপ্ৰাণিত হৈয়েই শংকৰদেৱে যে,  ‘ব্ৰাহ্মণৰ চণ্ডালৰ নিবিচাৰি কূল, দাতাত চোৰত যেন দৃষ্টি সমতুল”-বুলি  মহাত্মা গান্ধীতকৈও বহু  শতিকাৰ আগতেই এই পবিত্ৰ অসমভূমিত এক সামাজিক বিপ্লৱৰ সুচনা কৰিছিল, তাক তেওঁ  উক্ত বক্তৃতাত  স্পষ্টভাৱে  উল্লেখ কৰিছে।

মন  কৰিবলগীয়া কথাটো হৈছে  জ্যোতিপ্ৰসাদে এই “শিল্পীৰ  পৃথিৱী” শীৰ্ষক  উক্ত  বক্তৃতাটি   প্ৰদান কৰিছিল দেশে  স্বাধীনতা লাভ কৰাৰ পিছে পিছে। সেই সময়ত নতুন ভাৰত গঢ়াৰ, নতুন অসম গঢ়াৰ সপোনত দেশৰ কাণ্ডাৰীসকল উদ্বাউল। এই সময়তে জ্যোতিপ্ৰসাদে ক'লে-“আজি আমি কৃষ্ণৰ নামো লৈছোঁ, গুণো গাইছোঁ--তাৰ কিন্তু অৰ্থ হেৰুৱাইছোঁ। আজিও  আমি  কৃষ্ণকেই লব লাগিব। কিন্তু কৃষ্ণত বৃন্দাবনৰ বংশীবাদকৰ মূৰ্তিৰেও নোৱাৰোঁ-আমকি  কৃষ্ণ নামটোৰেও নোৱৰোঁ। এই দুয়োটা হিন্দুধৰ্মৰ বাহি্যক ৰূপৰ সৈতে সোমাই আছে। আজি আমি যিখন ভাৰত গঢ়িম--যিখন অসম গঢ়িম-সেই ভাৰতত, অসমত হিন্দু, মুছলমান, জৈন, খৃষ্টিয়ান, ইহুদী, শিখ আদি নানা ধৰ্মৰ মানুহ। এওঁলোকৰো নিজা নিজা  সংস্কৃতিৰ প্ৰতীক আছে কৃষ্ণৰ দৰে। এতিয়া আমি কৃষ্ণৰ অৰ্থটোহে উলিয়াই আনিব লাগিব আজিৰ যুগলৈ তাৰ ভিতৰৰ সত্যটো-যি সাৰ্বজনীন সেই সত্যটো পৃথিৱীৰ আন ধৰ্মৰ বা সংস্কৃতিৰ প্ৰতীকৰ পিছত থকা সত্যৰ সতে এক হবলৈ বাধ্য। আমাৰ প্ৰতীকৰ  ৰূপ মিলাব নোৱাৰো। তাৰ অৰ্থৰ মিল অৱশ্যেই আছেই,  তাকেই আমি কৰিব লাগিব। সাংস্কৃতিক সমন্বয়ৰ এইটোৱেই অৰ্থ।সাংস্কৃতিক ঐক্যৰ এইটোৱেই ব্যৰ্থ নোহোৱা উপায়। এই  অৰ্থ উলিয়াই সকলোৰে লগত যেতিয়া সি মিলিব--তেতিয়া  তাক  সকলোৱে লব পৰা নাম দিব লাগিব। আজি সেইটোৱেই  হৈছে-আজি কৃষ্ণৰ আন সকলো ধৰ্মৰ অৰ্থৰ সৈতে মিলা অৰ্থৰ এই যুগৰ  অৰ্থৰ  নামাকৰণ হৈছে ‘সংস্কৃতি'।  আজি আমাৰ সকলো ভাৰসাৰ থল হৈছে এই সংস্কৃতিয়েই । শ্ৰীমন্ত শংকৰৰ সংস্কৃতিৰ ৰূপান্তৰৰ নীতি খটুৱালেই আমি ‘কৃষ্ণ' নামৰ ঠাইত ‘সংস্কৃতি' নামটো পাওঁ । আৰু সংস্কৃতি  কাক বোলে, তাক  আজি হিন্দু,  মুছলমান,  খ্ৰীষ্টান, ইহুদী সকলোৱেই জানে-সকলোৱেই বিচাৰে-যাক ন'ললে  মানুহ দুস্কৃতিৰ আক্ৰমণত ধ্বংস পাব।” অৰ্থাৎ যি ‘কৃষ্ণ'ক জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাই ‘সংস্কৃতি'  অভিধাৰে  আখ্যায়িত কৰিলে, তাৰ আধাৰ ‘সাংস্কৃতিক সমন্বয়'  বা প্ৰকাৰান্তৰে ‘উদাৰতা' বুলিও কৈ থৈ গৈছে।   থোৰতে কবলৈ গ'লে  ঐতিহ্যৰ চেতনাৰে অহা এই সমন্বয় বা উদাৰতাই ৰূপান্তৰৰ শিল্পী জ্যোতিপ্ৰসাদৰ  ‘শিল্প দৰ্শন' বা ‘জ্যোতি দৰ্শন'। 

এইবাবেই জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাৰ শিল্পদৰ্শনৰ মৰ্ম  উপলব্ধি কৰিবলৈ হ'লে আমি মাথোন এইগৰাকী  শিল্পীৰ ৰছনাৱলী বিজ্ঞানসন্মতভাৱে  চ্চৰ্চা কৰিলেই ন'হব, অসমীয়া সমাজ- ভাষা-সংস্কৃতিৰ ভেটি  বান্ধোতাসকল যেনে-শংকৰদেৱ, লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা, বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাৰ দৰে মনীষিসকলৰ সাহিত্য কৰ্মৰাজিও সমানেই অধ্যয়ন কৰিব লাগিব। কিয়নো  আজি কুটিল  ৰাজনীতিকৰ, সাম্প্ৰদায়িক শক্তিৰ হাজাৰ ষড়যন্ত্ৰৰ  মুখতো অসমীয়া জাতি যদি টুকুৰা-টুকুৰ নোহোৱাকৈ থাকিব পাৰিছে-তাৰ গুৰিটো হৈছে এইসকল মনীষাই উদাৰতা আৰু সমন্বয়ৰ মাজেৰে গঢ়ি  থৈ যোৱা সমাজখনহে । আৰু  তেওঁলোকৰ  কলমেৰে নিগৰি অহা  কালিকালগা শব্দবোৰহে-যি আমাৰ চেতনাৰে প্ৰবাহিত  হৈ আছে,  হয়তোবা আমি নজনাকৈয়ে।  জাতিৰ সংকটকালত তেওঁলোকে শব্দৰ মাজেৰে দি থৈ যোৱা নিদানবোৰৰ দৃষ্টান্তৰেই আমি ভাঙোণমুখী সমাজ বাৰে বাৰে জোৰা লগাব পাৰোঁ। হাজাৰ সংকটৰ মাজতো আজি অসমীয়া জাতি সেই বাবেই সৌভাগ্যবান।

পৰিহাসৰ কথা এয়ে যে, যিজনা জ্যোতিপ্ৰসাদে প্ৰতিজন মানুহৰ বুকুতেই ‘শিল্পী' লুকাই থাকে বুলি কৈ গৈছে,   দেশৰ  সেই  জনসাধাৰণৰ অধিকাংশই   কিন্তু নিজৰ প্ৰাণত লুকাই থকা এই  শিল্পীসত্তাৰ ৰূপ দেখা নাপায়। কিয়নো  এতিয়াও  দুবেলা-দুসাঁজ যোগাৰ কৰাৰ চিন্তাতেই  জনসাধাৰণে নিজক  সংকুচিত  কৰি  ৰাখিবলগীয়া হয়। ইয়াৰে  লগতে  থাকে অজস্ৰ  ষড়যন্ত্ৰ। প্ৰচাৰ মাধ্যমৰ জৰিয়তে  নানানটা ফন্দি,  হাজাৰ হাজাৰ হিতাধিকাৰী আঁচনি,  কোটি কোটি টকাৰ ঋণ  লৈ  দেশৰ কৰ্মসংস্থাপনহীন জনতাক বিনামূলীয়া আঁচনিৰে চলাই-ভুলাই ৰাখি তেওঁলোকৰ মূৰতে সেই ঋণ  জাপি দিয়াৰ  কৌশল,  একাংশ  মোহগ্ৰস্ত  শিল্প সাহিত্যিকক  নিচাগ্ৰস্ত  কৰি  ৰাখিবলৈ অনেক প্ৰলোভনৰ জাল।  এনে পৰিবেশত শিল্পীদিৱসৰ  নামত  তেখেতৰ শিল্পদৰ্শনৰ স্বৰূপ উপলব্ধি  কৰাৰ বিপৰীতে উপৰুৱা গীত-মাত-বক্তৃতাৰে  মায়াজাল ৰচি সাধাৰণ মানুহৰ বুকুত জ্যোতিপ্ৰসাদে দেখা পোৱা  শিল্পৰূপ মোহাৰি  পেলাবলৈ  বিচৰাটোৱেই  সহজ কথা।  বহুক্ষেত্ৰত  তেওঁলোক  এই ক্ষেত্ৰত সফলো হৈছে। “ৰূপান্তৰৰ  শিল্পীগৰাকীক  ৰোমাণ্টিক অভিধাৰে ‘ৰূপকোঁৱৰ'তেই সীমামব্ধ কৰি  ৰাখিব বিচৰাটোও সুবিধাবাদীৰ এটা কৌশলহে। 

স্বভাৱিকতেই  অৱশেষত  জ্যোতি প্ৰসাদৰ শিল্প-দৰ্শনৰ সেই মৰ্ম-“ৰূপান্তৰৰ মাজেৰে  সংস্কৃতিৰ বাণীকেই মানুহৰ  মাজলৈ আমি কঢ়িয়াই   নিব লাগিব”-সেই কাম  কৰাৰ  দায়িত্ব  আমাৰ দৰে  নিঃকিন  সাহিত্য  আৰু  সাংস্কৃতিক কৰ্মীসকলৰ।   তেখেতে কৈছে-- “জনতাৰ ভিতৰত  শিল্পীটো যে নিশ্চয়কৈ আছে,  তাৰেই আমি জনতাক জ্ঞান দিব লাগিব।” প্ৰয়োজনত বিপ্লৱী হবও লাগিব।এইক্ষেত্ৰত  জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা  নিজেই অগ্ৰগামী। জনতাক উদ্দেশি  তেখেতে কৈছে- “তোৰ সেই নিজানত, সেই  গহনত, তোৰেই, ময়েই, শিল্পীয়েই, তোৰ আন্ধাৰক নাশিবলৈ তোৰ বুকুতেই  বিপ্লৱী হৈ জাগিম।”  

প্ৰশ্ন হয়,এই ধৰ্মীয় গোড়ামি আৰু সংকীৰ্ণতাৰপৰা জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা কিদৰে মুক্ত আছিল?  কিদৰে নিজকে তেনে এক পৰ্যায়লৈ তেখেতে উত্তৰণ ঘটাব পাৰিছিল? মানুহৰ প্ৰতি গভীৰ ভালপোৱা,  মানৱতাবাদেৰে সিক্ত  হৈ  অহা শিল্পীৰ দৰ্শনৰপৰাই জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাই সংকীৰ্ণতাৰপৰা মুক্ত হৈ প্ৰতিজন মানুহৰ   বুকুত  লুকাই থকা  শিল্পীৰ ৰূপ উপলব্ধি কৰিব পাৰিছিল। এয়া কোনো তত্ব নহয়-সি এক  প্ৰায়োগিক  কথা  আৰু গভীৰ জীৱনোপলব্ধিৰ  বিষয়। সেইজনা শিল্পীৰ প্ৰকৃত দৰ্শন আজি বহুতেই  দেখা নাপায়।  শিল্পীদিৱসৰ  নামত এতিয়া  বহু ঠাইত  ৰূপান্তৰৰ শিল্পীগৰাকীৰ শিল্পদৰ্শনৰ বিষয়ে  চৰ্চা কৰাৰ বিপৰীতে গীত-মাত-আবৃত্তি প্ৰতিযোগিতা অথবা পৰিবেশনা, সুকোমল শব্দৰ  ইননি-বিননিৰ  মাজতেই  শিল্পীগৰাকীক সংকুচিত কৰি ৰখা হৈছে। এনে সংকুচিত মানসিকতাই  আমাক  জাতিৰ সংকটকালত  আত্মমগন  হবলৈ শিকাব  ঠিকেই, কিন্তু  উদাৰবাদী, গণতান্ত্ৰিক অসমীয়াৰ বুকুত সোমাই থকা হাজাৰ ছৰীয়া সমন্বয়ৰ  সংস্কৃতিৰ  দৰ্শন  যিদৰে বিকৃত কৰা  হৈছে,  গুৰুজনাৰ আদৰ্শক যিদৰে বিকৃত কৰা হৈছে, আৰু  তাৰ  মাজেৰে সাংস্কৃতিকভাৱে  অসমীয়াৰ কঁকাল ভাঙি পেলাবলৈ  যি ষড়যন্ত্ৰ   ৰছনা কৰা হৈছে-তাক  প্ৰতিহত কৰিবলৈ  আমি উপায় বিচাৰি উলিয়াব নোৱৰিম।  


-- ৰত্না ভৰালী তালুকদাৰ

Thursday, 11 January 2024


পাপৰি বৰ্মনৰ গল্প





পাঠকক সন্মোহিত কৰিব পৰা প্ৰকাশিকা শক্তিৰে ভিন্ন ভিন্ন সমাজৰপৰা বচা বচা কাহিনী তুলি নতুন কথনেৰে গল্প কবলৈ আগবাঢ়ি অহা গল্পকাৰগৰাকী হৈছে পাপৰি বৰ্মন। তীক্ষ্ণ সমাজচেতনা, জীৱনবীক্ষা, অধ্যয়ন--লগতে এটি দৰদী, অনুভৱী মন-এই দিশকেইটিয়ে তেওঁ গল্পযাত্ৰাৰ বাটত পোহৰ হৈ ধৰা দিছে। আনে দেখা নোপোৱা পোহৰো তেওঁ গল্পলৈ বুটলি আনিছে। 

গল্পকাৰ আত্মবিশ্বাসী,  সাহসী আৰু সম্পৰীক্ষাবাদী।

পাপৰি বৰ্মনৰ গল্পত আছে বিষয়বস্তুৰ বিচিত্ৰতা। এটা গল্পৰপৰা আন এটালৈ যাওতে তেওঁ plot অথবা কথনৰ পুনৰাবৃত্তি কৰা নাই। সেইদৰে চিত্ৰকল্পৰো (metaphor) পুনৰাবৃত্তি কৰা নাই।চিত্ৰকল্পবোৰ পৃষ্ঠৰপৰা তুলিবই সেইবোৰ গল্পৰ সৈতে সংপৃক্ত হৈ যায়, উপৰুৱা হৈ নাথাকে।তেওঁৰ গল্পৰ কিছুমান চিত্ৰকল্প ইমান অপৰূপ যে-তাতেই অলপ সময় ৰৈ দিবলৈ মন যায়।

ইয়াৰ কাৰণ হৈছে-মানুহ তেওঁৰ প্ৰিয় বিষয়। তেওঁ মানুহৰ কথাকাৰ। বোধহয় সেইবাবেই মানুহ বিষয়ক কথনত অপৰূপ চিত্ৰকল্প সজাৰ দক্ষতাই তেওঁৰ গল্পবোৰ বিশেষ কৰি তুলিছে।মানুহ যেতিয়া গল্পকাৰ প্ৰিয় বিষয় হয়, তেতিয়া গল্প কবলৈ plot-ৰ অভাৱ নহয়।

প্ৰতিটো গল্পকে তেওঁ নতুনৰ চকুৰে চাইছে। প্ৰতিটো গল্পৰ বাবেই এটা পৃথক যাত্ৰা কৰিছে। এই যাত্ৰা কেৱল ফিল্ডতেই নহয়। মননতো। যি কথাই আমাৰ দৰে পাঠকক আশ্বস্ত কৰি যায়। তাতোকৈও আচৰিত লাগে যে বিষয়বস্তুৰ বিচিত্ৰতাৰ বাবে তেওঁ সীমিত সুবিধাকেই গ্ৰহণ কৰি চৌপাশৰ পৃথিৱীখনৰ পৰা সমল বুটলি আনিছে। সীমিত সুবিধাৰ এই চকমপ্ৰদ  ব্যৱহাৰে কয় গল্পকাৰৰ গলপ কোৱাৰ হাবিয়াস আৰু বুদ্ধিমত্তাৰ কথা।

হয়তো সেইবাবেই তেওঁৰ গল্পত ভাষাৰ কথিত ৰূপ, গীত-মাতৰ দৰে উপাদানৰ পয়োভৰ বেছি। এইখিনিতে এটা কথা কব পাৰি যে, গীত-মাত আদিৰ ব্যৱহাৰ মূল গল্পৰ অলংকাৰ হিচাপেহে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, সেয়ে তাৰ ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰতো গল্পকাৰ হিচাপী হোৱাটো প্ৰয়োজনীয় কথা। 

পাপৰি বৰ্মনৰ গল্পবোৰক কেতিয়াবা গল্পতকৈ কাহিনী বুলি কবলৈহে বেছি  ভাল লাগে, কিয়নো গল্পৰ বৈশিষ্টবোৰৰপৰা কথনে কেতিয়াবা কাহিনীৰ ফালে ঢাল খাই পৰে। সমাজ জীৱনৰ গভীৰলৈ চোৱাৰ অন্তদৃষ্টিৰ অনুপাতে কাহিনীকথনৰ সন্তুলনৰ প্ৰতিও গল্পই সমান মনোযোগ দাবী কৰে। পাপৰি বৰ্মনৰ দৰে কথাশিল্পীয়ে গল্প কবলৈ লোৱা প্ৰস্তুতিৰ বাটটো বৰণীয়া-মাথোন গল্প  একোটাৰ compactness  দিশটো অনুধাৱন কৰি আগবাঢ়িলেই পাঠক আশ্বস্ত হ’ব।

অৱশ্যে লেখকৰ বাবে প্ৰথমখন সংকলন সদায় বিশেষ, তাতেই যদি সেই সংকলনে গল্পকাৰৰ উ্ত্তৰণৰ বাট প্ৰশস্ত কৰি তোলাৰ  আশা ৰাখে, তাতকৈ আশাৰ কথা কি থাকিব পাৰে!  

তেওঁলৈ শুভকামনা।   

ৰত্না ভৰালী তালুকদাৰ 


Wednesday, 10 January 2024

 

 

সুপ্ৰকাশ ভূঞাৰ গল্প





সুপ্ৰকাশ ভূঞাৰ গল্পবোৰত কাহিনী এটাৰ হাতত ধৰি গল্পকাৰে নিজৰ এক অন্তৰ্লীণ জগতলৈ গুচি যায়। বৰ সহজে তেওঁ পাঠকলৈ কাহিনী এটা এৰি দিবলৈ ৰাজী নহয়। কাহিনীটোক নিজৰ মতে গল্পৰ ৰূপ দিব। গল্পৰ মজাটো নিজে লৈ ল’ব। পৰৱৰ্তী সময়তহে পাঠকলৈ এৰি দিব। সৰু ল’ৰা এটাই চকলেট এটা মুখত লৈ সলপি সলপি খোৱাৰ দৰে  কাহিনীটো লৈ তেওঁ নিজৰ মাজত মজি থাকে। এটা journey কৰে—নিৰিবিলিত। পঢ়ে, চাৰিওপিনৰপৰা চায়--তাৰ পিছতহে লিখে। অৱশেষত গল্পৰ ৰূপত সি পাঠকৰ কাষ পায়হি। যেতিয়া কাষ  পায়হি, তেতিয়া পাঠকে লেখকৰ সেই journeyৰ  আভাস পায়।

 সেইবাবেই  সু্প্ৰকাশ ভূঞাৰ গল্পবোৰ নিটোল। তেওঁৰ অধ্যয়ন আছে।  Compactness সু্প্ৰকাশ ভূঞাৰ গল্পৰ অন্যতম বৈশিষ্ট।

কিয়ে এক মায়াসনা বিষাদৰ বয়ন তেওঁৰ কথাশিল্প! ভাষাৰ কাৰুকাৰ্যটোৱেই বোধহয় আটাইতকৈ ইৰ্ষণীয়।এটা উজনীয়া, দিখৌমুখৰ মানুহে কোৱা ভাষাৰে লিখে তেওঁ। ইয়াৰ পিছতে চৰিত্ৰৰ নিৰ্বাচন। অদৃশ্যতাৰপৰা গল্প তুলিব জানে তেওঁ।আপাতত  invisible কিছুমান চৰিত্ৰ বুটলি আনে।  গল্পবোৰ পঢ়ি উঠিলেহে ভাৱ হয়—এৰা এই চৰিত্ৰবোৰচোন আমাৰ মাজতেই আছে।গল্পৰ মাজেৰে সমাজৰ অদৃশ্যমান জীৱ কিছুমানৰ অস্তিত্ব পাঠকৰ বোধত জাগ্ৰত কৰাই দিয়াৰ দায়িত্ব লয় তেওঁ। সেইবোৰৰ প্ৰতি পাঠকৰ মন অনুকম্পাৰে ভৰি পৰে। পাঠৰ মাজৰ পঠনৰ মজা আছে তেওঁৰ গল্পত। 

সুপ্ৰকাশ ভূঞা একাকীত্বৰ গল্পকাৰ হৈয়ো সামাজিক ।  তেওঁ সামাজিক বিষয়ৰ গভীৰ মনন, পৰ্যবেক্ষণ আৰু অনুসন্ধিৎসাৰ গল্পকাৰ হোৱাৰ প্ৰবল সম্ভাৱনা বহন কৰিছে। তেওঁৰ কেইটামান গল্প আছে, য’ত আছে ঐতিহ্য চেতনাৰ মাজতে সমাজৰ ৰূপান্তৰৰ প্ৰশ্ন। 

এৰা।  সাহিত্যই যদি বিবেকক প্ৰশ্নই য’দি কৰিব নোৱাৰে, তেনেহ’লে সৃষ্টিশীলতাৰ অৰ্থই বা কি?

তেওঁলৈ শুভেচ্ছা ।

ৰত্না ভৰালী তালুকদাৰ 


Friday, 5 January 2024

 প্ৰিয় ছাৰ মেঘনাদ পায়েঙৰ সতে মোৰ এটি অসম্ভৱ সংযোগ


 ফটো -চন্দন দলে 

জীৱনৰ দুটা বছৰ আৰু কেইটামান মাহ মই কমলাবাৰীৰ মাজুলী আউনীআটি হেমচন্দ্ৰ উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ত পঢ়িছিলোঁ। অষ্টম শ্ৰেণীৰ শেষৰ কেইটামান মাহ, নৱম আৰু দশম শ্ৰেণী। সেই বৰ্ষকেইটা সাধাৰণতে শিক্ষান্ত পৰীক্ষাৰো প্ৰস্তুতিৰ বছৰ, কিয়নো আমাৰ সময়ত শিক্ষান্ত পৰীক্ষাত অষ্টম শ্ৰেণীৰপৰাই প্ৰশ্ন আহিছিল। জীৱন গঢ়াৰ বাবে সেই বৰ্ষকেইটা অমূল্য আছিল। গতিকে বিদ্যালয়ৰ বিভিন্ন কাম-কাজত অংশ গ্ৰহণ কৰা তেনেকৈ হোৱা নাছিল। বাৰ্ষিক প্ৰতিযোগিতাতো কেৱল কবিতা আবৃত্তি আৰু তৰ্ক প্ৰতিযোগিতাত ভাগ লোৱাৰ কথাহে মনত পৰে। তথাপি এই বিদ্যালয়খন আছিল আমাৰ সকলোৰে প্ৰাণৰ আপোন। বিভিন্ন সময়ত মেল-মিটিং আদি শুনিবলৈ আৰু বিশেষকৈ হাইস্কুলৰ প্ৰাংগনত হোৱা বিহু সন্মিলনখন চাবলৈ আমি সৰুৰেপৰাই গৈছিলোঁ। আমাৰ মনত এই শিক্ষানুষ্ঠানৰ প্ৰতি এক মৰ্যদাপূৰ্ণ আসন আছিল।
এটা কথা ভাবিলেই ভাল লাগে যে, খুব কম সময়ৰ বাবে পঢ়িবলৈ পালেও সেইখিনি সময়তে শ্ৰদ্ধাৰ শিক্ষকসকলৰ মৰম-চেনেহ পাবলৈ সক্ষম হৈছিলোঁ। এইখন শিক্ষানুষ্ঠানৰ গৌৰৱময় জন্মশতবৰ্ষ অনুষ্ঠানৰ স্মৰণিকাত কিছু কথা লিখিবলৈ দিয়াৰ বাবে আয়োজন সমিতিক অন্তৰভৰা কৃতজ্ঞতা জনাইছোঁ। কিয়নো কিছু কথা কবলৈ সঁচাকৈয়ে মন যায়। মন যায় কিছু অভিজ্ঞতা ভগাই লবলৈ। এটা অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে কব বিচাৰিছোঁ।
সেই সময়ত মেঘনাদ পায়েং ছাৰক আমি হেড ছাৰ হিচাপে পাইছিলোঁ। ছাৰৰ ঘৰ আছিল কানীয়াজান গাৱঁত। কানীয়াজান গাওঁ সেই সময়ৰ মাজুলীৰ চহকী মিছিং গাওঁবোৰৰ এখন, যিখন গাৱঁৰ প্ৰায়বোৰ ঘৰেই আছিল পকীখুঁটাৰ চাংঘৰ। আমাৰ বাবে এক পাহৰিব নোৱাৰা ব্যক্তিত্ব আছিল মেঘনাদ পায়েং ছাৰ। তেখেতে বিদ্যালয়ত আমাক ইংৰাজী পঢুৱাইছিল। মাজুলীৰ আজিৰ প্ৰজন্মৰ বাবে কানীয়াজান অস্তিত্ব এক সোৱঁৰণিহে।
১৯৮৭ চনত বিদ্যালয় এৰি অহাৰ প্ৰায় ১৮ বছৰ পিছত ছাৰৰ সতে বৰ অদ্ভূতধৰণে এক সংযোগ হৈছিল—যি মোক জীৱন সম্পৰ্কে নতুনকৈ ভাবিবলৈ বাধ্য কৰিছিল। এতিয়াও যিকোনো সমস্যাত পৰিলে মই ছাৰৰ সেই বিশেষ ঘটনাটো মনত মনত এক আচৰিত শক্তি লাভ কৰোঁ। হাইস্কুল শিক্ষান্ত পৰীক্ষাৰ পিছত উচ্চশিক্ষা লাভৰ বাবে গুৱাহাটীৰ কটন কলেজত নাম ভৰ্তি কৰিলোঁ। তেতিয়াৰেপৰা মাজুলীৰ ঘৰখনলৈ বন্ধৰ সময়তহে অহা-যোৱা থাকিল। মানুহবোৰৰ খবৰ-বাতৰি আত্মীয়-স্বজনৰ মুখেৰেহে লবলগীয়া হৈছিল।ছাৰৰ খবৰো কেৱল আৰ-তাৰ মুখেৰেহে পাই থাকিলোঁ। পতিয়াগাৱঁত নদীৰ গতি ৰোধ কৰি শিহুৱে ভুটুঙাই থকা মৰমৰ টুনী নদীখনৰ মৃত্যুৰ খবৰো পাইছলোঁ। দূৰৈৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ কাষলৈ চাপ অহাৰ খবৰ পাইছিলোঁ । কিদৰে নৈ আহি আহি বেঙেনাআটি পালেহি চকুৰ সন্মুখতে দেখিছিলোঁ। একাংশ ৰাজনীতিক, ঠিকাদাৰ, চৰকাৰী অসৎ বিষয়াৰ ষড়যন্ত্ৰত বান-খহনীয়া ৰোধ কৰিবলৈ দিয়া টকাবোৰ কাৰ জেপত সোমাইছিল মানুহৰ মুখে মুখে সেই কাহিনীবোৰ বিয়পি আছিল। এই ঘটনাবোৰ যেন মাজুলীৰ আদি-অন্তহীন একোখন নাটক। তেতিয়াও। আৰু এতিয়াও। এই সকলোবোৰৰ মাজত অসহায় মানুহ।
ইতিমধ্যেই পোহাৰদিয়াৰ একাংশ, হুকোনামুখ, ওপৰ সোণোৱাল, কানীয়াজান, বতিয়ামাৰী আদি গাওঁবোৰ এখনৰ পিছত এখনকৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ খহনীয়াত পৰিছিল। মাজুলীৰ নৃ-গোষ্ঠীসমূহৰ অন্যতম বৰ্ণাঢ্য গোষ্ঠী মিছিংসকলে যুগ যুগ ধৰি বাস কৰি অহা এই গাওঁবোৰ আছিল নদীৰ মুখত। ধান, মাহ, সৰিয়হ, নহৰুৰ দৰে শস্যৰে উভৈনদী।তেওঁলোক নৈপৰীয়া জনগোষ্ঠী। গুৱাহাটীত স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ লোৱাৰ পিছত এই গাওঁবোৰ ইখনৰ পিছত সিখনকৈ খহনীয়াত পৰাৰ খবৰবোৰ পাই চিনাকি মানুহবোৰৰ মুখবোৰ চেৰেং-চেৰেংকৈ মন পৰিছিল। একো কৰিব নোৱাৰাৰ বেদনাৰ দৰে দুৰ্বিসহ হয়তো একোৱেই নাই।
২০০৫ চনত ‘দ্য হিন্দু’ কাকত আৰু ‘ফ্ৰণ্টলাইন’ আলোচনীৰ বাবে মাজুলীৰ বান-গৰাখহনীয়াৰ ৰিপ’ৰ্টিং কৰিবলৈ মোৰ স্বামী সুশান্ত তালুকদাৰ মাজুলীলৈ গৈছিল। সাধাৰণতে মাজুলীলৈ গ’লে আমি একেলগেই যাও যদিও সেইবাৰ তেওঁ অকলেই গৈছিল। হঠাতে তেওঁ মথাউৰিৰ ওপৰত বাস কৰিবলৈ লোৱা অৱস্থাত শ্ৰদ্ধাৰ মেঘনাদ পায়েং ছাৰক লগ পালেগৈ। মথাউৰিত বিভিন্নজনক সাক্ষাৎ কৰোঁতে ছাৰে নিজেই আগবাঢ়ি আহি পৰিচয় সোধাত কথাই কথাই মোৰ বিষয়েও ওলাল। সুশান্তই ছাৰৰ সৈতে বহু পৰ কথা পাতিলে। চাৰৰ ওপজা গাওঁ তেতিয়ালৈকে নদীৰ গৰ্ভত। গাওঁ হৈ পৰিছে সোঁৱৰণি। আৰু মথাউৰিৰ ওপৰত একধৰণৰ মৰীচিকা হৈ পৰিছে ছাৰৰ জীৱন। মথাউৰিৰ ওপৰত ঘৰ সজা ছাৰে বোলে সুশান্তক কৈছিল, “ৰত্না মোৰ বৰ মৰমৰ ছাত্ৰী আছিল, কিন্তু তোমাক আজি মই চাহ একাপো খুৱাব নোৱাৰিম। আজি ঘৰত চাহ একাপৰো যোগাৰ নাই।”
সুশান্তই আহি পাই মোক এই কথা ক’লে।
সেই কথা শুনি তেতিয়া মোৰ বুকুৰ ভিতৰতো আন এক বান আৰু গৰাখহনীয়াৰ সৃষ্টি হ’ল। কিয়নো সেই সময়ত আমি গুৱাহাটীত আমাৰ ঘৰখন সাজি আছিলোঁ। আৰু ওপজা গাওঁখন খহনীয়াত পৰাৰ পিছত ছাৰ উঠি আহিছিল মথাউৰিলৈ। তেখেত আছিল আমাৰ প্ৰিয় ছাৰ মেঘনাদ পায়েং। ছাৰে গোটেই জীৱন পিচপৰা ঠাইৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক মানুহ কৰাৰ তাগিদাত এখনি সুচল ঠাইত ঘৰ সাজিব নোৱাৰিলে। হয়। এখন সুচল ঠাইত এখন নিৰাপদ ঘৰ, এটা সুস্থিৰ জীৱনৰ কথা তেখেত নাভাবিলে। হয়তোবা ভাবিবলৈ আহৰি নাপালে। কিয়নো সেই সময়ত (আৰু এতিয়াও) অনেক ছাত্ৰ-ছাত্ৰী দৰিদ্ৰতাৰ কবলত থকাৰ বাবে কেৱল পাঠ্যদানৰ বাহিৰেও তেখেতসকলে আন বহুতোধৰণে শিক্ষাৰ্থীসকলক সহায় কৰিবলগাত পৰিছিল।
অনেক দিন ধৰি ছাৰক মই মনৰ ভিতৰতে ৰাখিছিলোঁ। অৱশেষত বহুদিনৰ নিস্তব্ধতাৰ পিছত লিখিছিলোঁ এটা গল্প-- “ঘৰ ঘৰ খেলিবা? আহা”। ইয়াত ‘স্পেচ’ ধাৰণাটোক লৈ এটা সম্পৰীক্ষা কৰা হৈছিল। নকলেও হ’ব যে, শিক্ষাৰ্থীৰ জীৱন গঢ়াৰ তাগিদাত, তেওঁলোকক এটুকুৰা সুচল ‘স্পেচ’ত ঘৰ সজাৰ ব্যৱস্থা কৰি দিয়াৰ বাটটি পোহৰাই তোলাৰ তাগিদাত, নিজৰ বাবে এটুকুৰা নিৰাপদ ‘স্পেচ’ত ঘৰ সজাৰ কথা ভাবিবলৈ আহৰি নোপোৱা প্ৰিয় ছাৰ মেঘনাদ পায়েং আছিল এই গল্পটিৰ অন্যতম কেন্দ্ৰীয় চৰিত্ৰ। এই গল্পটি বিশিষ্ট সাহিত্যিক হৰেকৃষ্ণ ডেকা ছাৰৰ সম্পাদনাত ‘গৰীসয়ী’ সাহিত্য আলোচনীত প্ৰকাশ হৈছিল। তদুপৰি মোৰ দ্বিতীয়খন গল্প-সংকলনো এই গল্পটিৰ নামেৰেই কৰা হৈছে।
যেতিয়া মই মাজুলী আউনীআটি হেমচন্দ্ৰ উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়খনৰ কথা ভাবোঁ, তেতিয়া মেঘনাদ পায়েং ছাৰৰ দৰে বিৰল মানৱিক গুণৰ অধিকাৰী শিক্ষকসকলৰ কথাই পোনতে মনলৈ আহে।সেই আদৰ্শ আমাৰ জীৱনৰ পোহৰ। জীৱনৰ অনেক এন্ধেৰুৱা বাটতো ভাগৰি নপৰাকৈ ধৰি ৰখা এক অসম্ভৱ জীৱনী শক্তি, এক সঞ্জীৱনী সুধা। আচলতে ছাৰ মাথো এটি উদাহৰণ। এনে অনেক শিক্ষকৰ সান্নিধ্য, তেওঁলোকৰ নীৰৱ সেৱা আৰু আশীৰ্বাদেই আমাৰ জীৱন ভৰাই ৰাখিছে। আজিৰ শতবৰ্ষ উদযাপনৰ সময়ত সকলোকে শ্ৰদ্ধাৰে স্মৰণ কৰিছোঁ।
জয়তু মাজুলী আউনীআটি হেমচন্দ্ৰ উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়।
জয়তু জন্মভূমি।